ความหมายของการพัฒนาชุมชน

ความหมายของการพัฒนาชุมชน Community Development

คำว่า “การพัฒนาชุมชน” ตรงกับคำภาษาอังกฤษว่า “Community Development” ซึ่งเป็นคำที่ใช้และเข้าใจกันในระหว่างประเทศในความหมายเกี่ยวกับการเสริมสร้างความเจริญของชุมชนที่ยังล้ำหลังในทางเศรษฐกิจและสังคม โดยระดมกำลังทรัพยากรในชุมชนมาใช้ให้เกิดประโยชน์ในการปรับปรุงสภาพกวามเป็นอยู่ของชุมชนให้ดีขึ้น

การพัฒนาชุมชน Community Development ริเริ่มมีขึ้นโดยประเทศอะไร

ประเทศอังกฤษเป็นประเทศแรก โดยที่อังกฤษได้กำหนดโกรงการที่จะช่วยเหลือให้ประชาชนในประเทศอาณานิคมได้มีการปกครองตนเองเริ่มแรกทีเดียว ประเทศอังกฤษเรียกงานนี้ว่า “การศึกษามวลชน ” (Mass Education) ต่อมาในปี 2491 ที่ประชุมสมัยฤดูร้อนของมหาวิทยาลัยเดมบริดจ์ ได้ประชุมกันเรื่อง “การปกครองในแอฟริกา”ได้เสนอให้ใช้คำว่า “การพัฒนาชุมชน” แทนคำว่า “การศึกษามวลชน” ตั้งแต่นั้นมา การพัฒนาชุมชนจึงกลายเป็นงานนโยบายสำคัญของรัฐบาลอังกฤษ โดยถือเป็นงานอันดับแรกที่ต้องทำ

เพื่อช่วยเร่งเวลาให้ดินแดนทุกแห่งในปกครองอังกฤษมีสิทธิปกครองตนเองเร็วขึ้น งานพัฒนาชุมชนจึงแพร่หลายอยู่ในหมู่อาณานิคมของประเทศอังกฤษ และค่อย ๆ เริ่มเป็นโครงการแห่งชาติในประเทศที่ได้รับเอกราชใหม่ ๆ จนแพร่หลายและขยายออกไปอย่างกว้างขวางสู่ประเทศต่าง ๆ ที่กำลังพัฒนาในทุกสาขาของโลก

โดยที่การพัฒนาชุมชนเป็นขบวนการพัฒนาสงคมใหม่ คำจำกัดความหรือความหมายของการพัฒนาชุมชน จึงแตกต่างกันออกไปในแบบฉบับ และวิธีการของแต่ละประเทศแต่ละสังคม ซึ่งมักจะขึ้นอยู่กับสภาพแวดล้อมทางเศรษฐกิจ การเมือง วัฒนธรรม และวัตถุประสงค์ของผู้ที่ทำการพัฒนาและรัฐบาลนั้น ๆ

ก่อนที่จะทราบความหมายของคำว่า การพัฒนาชุมชน เราควรจะได้พิจารณาความหมายของคำว่า “การพัฒนา” กับคำว่า “ชุมชน” เสียก่อน เพราะการรู้ความหมายของกำแต่ละคำนั้นอาจจะช่วยให้เราเข้าใจคำว่าการพัฒนาชุมชนดีขึ้นคำว่า “การพัฒนา” เป็นคำที่มีความหมายแตกต่างกันหลายอย่างหลายประการ เพราะขึ้นอยู่กับผู้ใช้ว่าจะให้ความหมายอะไรต่อคำนี้ เป็นต้นว่า

นักสังคมวิทยา ได้ให้ความหมายของการพัฒนาไว้ว่าอย่างไร

หมายถึง การเปลี่ยนแปลงในทางที่ดีขึ้น ซึ่งเป็นการเปลี่ยนแปลงในสั่งต่างๆ ดังนี้

  1. ความแตกต่าง เช่น ปริมาณและคุณภาพของบริการข้อมูลและข่าวสารฐานะทางสังคม บทบาทและอาชีพ
  2. การใช้ประโยชน์จากบริการที่มีอยู่ เช่น ครอบครัวจัดหาเครื่องอำนวยความสะดวกและบริการต่าง ๆ มาใช้ได้เนื่องจากครอบครัวมีรายใด้สูงขึ้น การกระจายรายได้ของครอบครัว ครอบครัวมีสั่งของเครื่องใช้ และครอบครัวสามารถใช้บริการต่างๆ เพิ่มขึ้น
  3. เทคโนโลยีและความมีประสิทธิภาพ เช่น การใช้เทคโนโลยีระดับสูง และการแพร่กระจายเทศโนโลยีออกสู่สังคมอย่างกว้างขวงมากยิ่งขึ้น
  4. ความเชื่อและความไม่เชื่อ เช่น เป้าประสงค์ ความเชื่อพื้นฐาน คำนิยม โอกาสและการสนับสนุน
  5. ทัศนคติ เช่น ระดับความพอใจ ความเป็นเอกภาพ ขวัญและความพึงพอใจ
  6. พฤติกรรม เช่น การช่วยตัวเอง ความมีประสิทธิภาพ การใช้ทรัพยากรมนุษย์และความคิดริเริ่ม
  7. ทรัพยากรและสิ่งอำนวยความสะดวก เช่น ทรัพยากรทางกายภาพ ทรัพยากรมนุษย์ และส่งอำนวยกวามสะดวกต่าง ๆ
  8. โครงสร้าง เช่น แบบแผนการดำเนินชีวิต และแบบแผนขององค์กร
  9. ผลต่อเนื่องและแบบแผนรวม เช่น คุณภาพชีวิต และคุณภาพของสิ่งที่มนุษย์ผลิตขึ้น

ดร.อมร รักษาสัตย์ ซึ่งเป็นนักบริหารได้ให้ทรรศนะเกี่ยวกับความหมายของการพัฒนาเอาไว้ว่า ความหมายของการพัฒนานั้นสามารถแยกพิจารณาออกได้สองความหมาย คือ ความหมายอย่างแคบ กับความหมายอย่างกว้างความหมายอย่างแคบ หมายถึง “การเปลี่ยนแปลงในตัวระบบกระทำการ (Changes in the system which performs) เท่านั้น การเปลี่ยนแปลงตามความหมายนี้เป็นการเปลี่ยนแปลงคุณภาพ (Qualitative Changes)

ตัวอย่างเช่น ระบบคมนาคมที่เปลี่ยนจากรถที่ใช้กำลังม้ามาเป็นการใช้กำลังเครื่องยนต์ เราเรียกว่าเป็นการพัฒนาในการขนส่งทางบก แต่การเปลี่ยนแปลงในลักษณะเช่นนี้จะไม่รวมถึงการเจริญเติบโต (Growth) อันหมายถึง การเพิ่มในด้านระดับของการกระทำ ซึ่งเป็นการเปลี่ยนแปลงในด้านของปริมาณ เช่น ทางที่มีรถมากขึ้น การขนส่งที่เจริญเติบโตขึ้น เป็นต้น

 

หากต้องการอ่านเรื่องอื่นๆเพิ่มเติม คลิกที่นี่

หรือ ที่นี่